Warning: include(/var/chroot/home/content/j/o/z/jozobster/html/libraries/joomla/language/dir.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /home/content/36/5332036/html/index.php on line 9

Warning: include() [function.include]: Failed opening '/var/chroot/home/content/j/o/z/jozobster/html/libraries/joomla/language/dir.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/php5/lib/php') in /home/content/36/5332036/html/index.php on line 9

Warning: include(/var/chroot/home/content/j/o/z/jozobster/html/cache/mod_stats/title.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /home/content/36/5332036/html/index.php on line 12

Warning: include() [function.include]: Failed opening '/var/chroot/home/content/j/o/z/jozobster/html/cache/mod_stats/title.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/php5/lib/php') in /home/content/36/5332036/html/index.php on line 12

Warning: session_start() [function.session-start]: Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /home/content/36/5332036/html/index.php:9) in /home/content/36/5332036/html/libraries/joomla/session/session.php on line 423

Warning: session_start() [function.session-start]: Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /home/content/36/5332036/html/index.php:9) in /home/content/36/5332036/html/libraries/joomla/session/session.php on line 423

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/content/36/5332036/html/index.php:9) in /home/content/36/5332036/html/libraries/joomla/session/session.php on line 426
Pozajmljeni stupci

Taračin Do sa okolicom

 
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
  • default color
  • dark color
  • red color

Djetinjstvo i zavičaj mjesta su kojima se

čovjek identificira...

Pozajmljeni stupci
Autor Nihada Ibrišimović   
Četvrtak, 01 Kolovoz 2013 11:03

Hidronimi ilijaškog toponomastikona

Sažetak

U radu je, na temelju terenskoga istraživanja, katastarskih i topografskih karti,prikazana savremena hidronimija Ilijaša i okolice. Selektivnim pristupom, obrađeno jeukupno pedeset i sedam hidronima koji se odnose na ilijaške tekućice. Na temelju etimološke i etiološke analize izvršena je semantička i strukturna klasifikacija te ukazano na idioglotsko ili, veoma rijetko, aloglotsko porijeklo ilijaških hidronima.

Ključne riječi: ilijaški toponomastikon, hidronimi, etimologija, etiologija.

Ilijaš sa okolicom danas je administrativno dijelom Kantona Sarajevo. Riječ je o onomastički neistraženom, ali veoma interesantnom terenu, veoma bogate kulturno-historijske tradicije, središtu srednjovjekovne bosanske države. Tipično bosanski, ravničarsko-brežuljkasti i brdsko-planinski teren, na nadmorskoj visini od 500 do 1200 metara, bitno je utjecao na hidrografsko stanje Ilijaša i okolice. Na temelju formiranoga korpusa ilijaških hidronima, prepoznat ćemo njegove obrise i u hidronimiji ovoga kraja.

Dakle, u ovome radu, na temelju terenskoga istraživanja te podataka prikupljenih iz pisanih izvora, predstavit ćemo hidronime Ilijaša i okolice, kao bitan segment svakog, pa i ilijaškog toponomastikona, te pokušati dati njihova etimološka i etiološka tumačenja.

Toponimski likovi kojima je označen bilo koji vodeni referent (rijeka, lokva, potok, jezero, bunar, izvor...) nazivaju se hidronimi od grč. hydor 'voda' (Skračić 2011: 104).

U ovome istraživanju smo se posebno bavili tekućicama, zbog njihove iznimne važnosti za stanovništvo, čije su prve naseobino obično uz rijeke, naročito značajnije tokove, te su i njihova imena sigurno starijega postanka, a apelativna značenja u njima nerijetko nepoznata savremenom stanovništvu. Obično su ta stara imenovanja u neposrednoj vezi sa vodom u semantičkom smislu, naročito kada je riječ o značajnijim vodenim tokovima. Motivi imenovanja u hidronimiji, međutim, mogu biti i sasvim drugi, vidjet ćemo to i iz našeg korpusa. Veoma čest motiv je osobina vode, odnosno vodenoga toka (Brusnik, Ponijerak, Krnjevac), mjesto na kojem voda izvire ili kroz koje protječe (Ivanski, Gorjenički, Kožljanski potok), motiv može biti i neka osoba (Krkin potok, Čivijin potok).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Grozničava voda, Smolnica, Ljuti potok, Hud, Potnjik, Ponor). U posljednjoj skupini mogli
bismo izdvojiti hidronime čije je imenovanje mtivirano bojom korita (Bjelava, Bjelila,
Rudnica
). Rijetka su imenovanja zoonimne (Sokolina), ili pak dendronimne motiviranosti
(Bukvica, Ivenik). Ljudska djelatnost ili objekti koji su nastali ljudskom djelatnošću, a u
neposrednoj su vezi sa vodom nalazi odraza u hidronimima Perila i Rača.

Onimnoga su porijekla hidronimi antroponimne motiviranosti (Ivanova voda, Čivijin
potok), ili su nastali od ojkonima. Lokacijske motiviranosti su hidronimi čiji je vodeni tok u
neposrednoj vezi sa ojkonimima koji čine odredbenu komponentu dvočlanih imena (Bokšićki
potok, Gajevički potok, Ivanski potok, Košarski potok, Kožljanski potok, Kunosićki potok,
Lipovski potok, Njivički potok, Vidotinski potok
).


Tvorbeno su među ilijaškim hidronimima zastupljene jednočlane i dvočlane strukture.
Među jednočlanim imenima zastupljena su primarna (neizvedena) imena ili bezafiksalni
hidronimi (Luke, Rupe, Korita, Hud), derivirana (izvedena) imena ili afiksalni hidronimi, bilo
da je riječ o sufiksalnim tvorbama (Iv-en-ik, Zen-ik, Bar-ica, Luč-ica, Šm-ica, Rud-[a]n-ica,
Krnj-ev-ac, Doč-ev-ac, Stud-en-ac, Ljub-[l]jen-ac, Ljub-ina, Sokol-ina, Bjel-ava, Kras-an
),
prefiksalnim (Po-voča, Po-nor) ili prefiksalno-sufiksalnim (Po-nijer-ak, Po-t[o]n[j]-ik).
Tvorbeni obrazac dvokomponentnih hidronima je pridjev + imenica. Na mjestu kvalifikativa,
koji je redovno deriviran, ili je antroponim (Ivanova voda, Čivijin potok), ili ojkonim
(Bokšićki potok, Gajevički potok, Ivanski potok, Košarski potok, Kožljanski potok, Kunosićki
potok, Lipovski potok, Njivički potok, Vidotinski potok
), dok je na mjestu identifikacijskoga
člana ovih dvočlanih hidronimskih sintagmi hidroapelativ potok, i u jednom slučaju voda.
Manji je broj dvokomponentnih hidronima, identične strukture (pridjev + imenica), čiji je
kvalifikativ također apelativnoga porijekla i može označavati osobinu (Grozničava voda, Ljuti
potok), lokaciju (Srednje glave), pripadnost (Babina voda). Za hidronim Medni do
pretpostavljamo da je nastao transonimizacijom. Za razliku od ostalih dvokomponentnih
hidronima, na mjestu identifikacijkoga člana u ovom imenu imamo geografski pojam do.

S obzirom na jezičko porijeklo hidronimi iz našega korpusa su uglavnom idioglotni,
dakle, slavenskoga porijekla. Izuzetak je hidronim Šmica, orijentalnoga porijekla, a dolazi
nam iz perzijskog preko turskog, te Čivijin potok čiji je kvalifikativ također turskoga
porijekla. Latinskoga je porijekla kvalifikativ u dvokomponentnoj hidronimskoj sintagmi
Ivanova voda. Aloglotno, neslavensko jezičko porijeklo, bilježimo u svega tri od pedeset i
sedam ilijaških hidronima koji se odnose na tekućice.

Vjerujemo da bi sveobuhvatnija toponomastička istraživanja na ovom terenu, koja bi
podrazumijevala obradu imena i stajaćih voda, izvora, bunara i drugih vodenih referenata,
dala i cjelovitiji uvid u ilijašku hidronimiju ali i bolje, a možda i drukčije rasvijetlila i neke od
hidronima prezentiranih u ovome radu.

Literatura

Alerić, Danijel (1995), „Toponim Bosna kao slavistički problem“, Rasprave Zavoda
za hrvatski jezik i književnost
, sv. 21, str. 5-12.
Brozović Rončević, Dunja (1999), „Nazivi za blatišta i njihovi odrazi u hrvatskoj
toponimiji“, FOC 8, Zagreb, 1-40.
Damjanović, Stjepan; Jurčević, Ivan; Kuštović, Tanja; Kuzmić, Boris; Lukić, Milica;
Žagar, Mateo (2004), Mali staroslavensko-hrvatski rječnik, Matica hrvatska, Zagreb.
Filipović, S. Milenko (2002), Život i običaji narodni u Visočkoj nahiji, Mak, Visoko.
Faks. Pretisak iz knjige: Naselja i poreklo stanovništva, Beograd: Srpska kraljevska
akademija, 1928.
Kalajdžija, Alen (2006), „Etimologija pojedinih ojkonima u dolini rijeke Bosne“, Istraživanja,

Fakultet humanističkih nauka Mostar, Mostar.
Kasumović, Ahmet (1991), Toponimi, etnici i ktetici Tuzle i okoline, DP Grafičar,
Tuzla.
Rennar, Heinrich (2007), Bosnom i Hercegovinom uzduž i poprijeko 1896., Dobra
knjiga, Sarajevo.
Skok, Petar (1971-1973), Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika I-III,
JAZU, Zagreb.
Skračić, Vladimir (2011), Toponomastička početnica: osnovni pojmovi i metode
terenskih istraživanja,
Sveučilište u Zadru, Zadar.
Šimunović, Petar (1982), „Zemljopisna imena kao spomenička baština materijalne i
duhovne kulture“, Rasprave, 8-9, str. 231-252.
Šimunović, Petar (2009), Uvod u hrvatsko imenoslovlje, Goldenmarketing – Tehnička
knjiga, Zagreb.
Škaljić, Abdulah (1979), Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku, četvrto izdanje,
Svjetlost, Sarajevo.
Vidović, Domagoj (2011), „Toponimija sela Zavala, Golubinac, Belebići i Kijev Do u
Popovu“, FOC 20, str. 207-248.

Web stranica:
Hrvatski jezični portal (HJP), http:hjp.novi-liber.hr

Izvor: Motrišta, Glasilo Matice hrvatske br. 71-72, časopis za kulturu, znanost i društvena pitanja, Mostar svibanj - kolovoz 2013,  str:   118 -129

 

Taracin Do na Facebook


www.taracin-do.com
Taračin Do sa okolicom